Cà Mau quyết liệt chống khai thác IUU, hướng tới nghề cá bền vững, có trách nhiệm
Là địa phương có thế mạnh về kinh tế biển và thủy sản, vì vậy, chống khai thác IUU không chỉ là nhiệm vụ trước mắt nhằm khắc phục các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu mà còn là yêu cầu lâu dài để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giữ gìn môi trường biển và nâng cao giá trị sản phẩm thủy sản. Trước yêu cầu đó, UBND tỉnh vừa triển khai Kế hoạch tập trung thực hiện nhiệm vụ chống khai thác IUU và khắc phục các khuyến nghị của Ủy ban châu Âu trên địa bàn.
Với quyết tâm ngăn chặn, giảm thiểu và loại bỏ khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo, không theo quy định (IUU), Kế hoạch được triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ quản lý đội tàu, giám sát hành trình, kiểm soát tại cảng cá đến truy xuất nguồn gốc và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm. Mục tiêu không chỉ góp phần tháo gỡ cảnh báo “Thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC), mà còn xây dựng ngành thủy sản phát triển bền vững, có trách nhiệm.

Theo kế hoạch, tinh thần chỉ đạo của tỉnh được thể hiện rõ bằng nguyên tắc “không báo cáo hình thức, không bao biện, không né tránh trách nhiệm”. Mọi tồn tại, hạn chế phải được nhận diện đầy đủ, xác định giải pháp, lộ trình và trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị, cá nhân. Toàn bộ dữ liệu tàu cá, xử lý vi phạm, truy xuất nguồn gốc phải bảo đảm “đúng - đủ - sạch - sống” và được cập nhật liên tục, thống nhất bởi đây là nền tảng của công tác quản lý. Tỉnh sẽ kiên quyết xử lý trách nhiệm các tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm ảnh hưởng đến nỗ lực chung gỡ cảnh báo “Thẻ vàng”.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là rà soát, quản lý toàn bộ đội tàu. Các cơ quan chức năng và địa phương phải nắm chắc tình trạng đăng ký, đăng kiểm, giấy phép khai thác, thiết bị giám sát hành trình (VMS), tình trạng mua bán, chuyển nhượng, xóa đăng ký và hoạt động thực tế của từng tàu.
Mục tiêu được đặt ra là 100% tàu cá tham gia hoạt động khai thác phải bảo đảm đủ điều kiện theo quy định pháp luật. Những tàu không còn nhu cầu khai thác, tàu bị phá dỡ, bị chìm không thể trục vớt phải được giải bản hoặc chuyển đổi công năng và cập nhật đầy đủ trên phần mềm số hóa IUU.
Cà Mau cũng đẩy mạnh rà soát, làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu tàu cá trên cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase, hệ thống giám sát tàu cá và cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư VNeID. Toàn bộ thông tin phải được cập nhật kịp thời, chính xác; dữ liệu giữa đăng ký, đăng kiểm, cấp phép, VMS, dân cư và xuất nhập bến phải được đối khớp, bảo đảm quản lý chặt chẽ từng phương tiện.
Cùng với quản lý trên hồ sơ, công tác giám sát trên biển được tăng cường 24/7. Tàu hoạt động gần ranh giới, tàu vượt ranh giới hoặc mất tín hiệu VMS đều được theo dõi, xác minh, thông báo và xử lý theo quy định. Đây là giải pháp quan trọng nhằm phát hiện, ngăn chặn nguy cơ vi phạm từ sớm, từ xa, ngay từ trong bờ.
Không chỉ là kiểm soát tàu cá, mà còn phải kiểm soát toàn bộ quá trình từ khai thác đến tiêu thụ, chế biến và xuất khẩu. Tỉnh yêu cầu lực lượng chức năng, các địa phương phối hợp kiểm soát nghiêm việc tàu cá ra, vào cảng; giám sát sản lượng thủy sản bốc dỡ; đối chiếu nhật ký khai thác, nhật ký chuyển tải với dữ liệu VMS. Mục tiêu là 100% tàu cá cập, rời cảng có hồ sơ truy xuất nguồn gốc thủy sản đúng quy định.
Hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử (eCDT), Nhật ký khai thác điện tử (eLogbook) cũng được triển khai nhằm tăng tính minh bạch trong quản lý sản lượng và nguồn gốc thủy sản; thông tin tàu cá được cập nhật đầy đủ, chính xác, góp phần hiện đại hóa công tác quản lý nghề cá. Toàn bộ tàu cá tham gia hoạt động phải thực hiện rời, cập cảng, xuất nhập bến trên hệ thống; các cơ sở thu mua, doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu và cơ quan quản lý cùng tham gia giám sát chuỗi dữ liệu. Qua đó, các lô hàng thủy sản xuất khẩu có thể chứng minh rõ ràng nguồn gốc hợp pháp, nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.
Cùng với đó, tỉnh Cà Mau xác định xử lý nghiêm vi phạm là giải pháp quan trọng để tạo tính răn đe và giữ kỷ cương trong hoạt động khai thác thủy sản. Tỉnh yêu cầu rà soát, xử lý nghiêm các tàu cá liên quan đến vi phạm vùng biển nước ngoài; tiếp tục điều tra, khởi tố, truy tố, xét xử các hành vi đưa tàu cá, ngư dân khai thác hải sản bất hợp pháp ở vùng biển nước ngoài và các hành vi liên quan đến thiết bị VMS theo quy định; không được xử lý hình thức hoặc bỏ lọt vi phạm.
Chống khai thác IUU là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, cộng đồng ngư dân, doanh nghiệp và Nhân dân. Mỗi chủ tàu, thuyền trưởng chấp hành đúng quy định; mỗi chuyến biển hợp pháp; mỗi sản phẩm thủy sản có nguồn gốc minh bạch chính là một hành động thiết thực bảo vệ uy tín nghề cá Cà Mau, góp phần nâng cao giá trị thủy sản và xây dựng một ngành thủy sản bền vững, có trách nhiệm, hội nhập và phát triển lâu dài.