Suốt hàng trăm năm qua, chợ truyền thống không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa mà còn là không gian văn hóa cộng đồng. Từ thành thị đến nông thôn, chợ luôn gắn với đời sống thường nhật của người dân. Đối với nhiều hộ gia đình, một sạp hàng nhỏ trong chợ chính là nguồn thu nhập chính để nuôi con ăn học, xây dựng cuộc sống ổn định. Những người bán rau, bán cá, bán quần áo hay hàng ăn sáng tuy quy mô kinh doanh nhỏ nhưng đang góp phần tạo nên sức sống cho nền kinh tế địa phương.
Theo tinh thần Nghị quyết 68-NQ/TW, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia. Trong đó, hàng triệu hộ kinh doanh cá thể là lực lượng quan trọng tạo nền tảng cho khu vực kinh tế tư nhân ở cơ sở. Bởi vậy, câu chuyện phát triển chợ truyền thống không đơn thuần là bài toán thương mại mà còn là bài toán phát triển kinh tế tư nhân, bảo đảm sinh kế và thúc đẩy tăng trưởng từ gốc.

Đoàn liên ngành kiểm tra hoạt động kinh doanh tại một hộ kinh doanh trên địa bàn phường An Xuyên

Sự phát triển của thương mại điện tử, hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi và các nền tảng mua sắm trực tuyến đang tạo ra sức ép lớn đối với chợ truyền thống. Người tiêu dùng ngày nay có thể đặt mua thực phẩm, hàng tiêu dùng chỉ bằng vài thao tác trên điện thoại. Xu hướng thanh toán không dùng tiền mặt ngày càng phổ biến. Trong khi đó, nhiều khu chợ vẫn đối mặt với hàng loạt khó khăn như cơ sở vật chất xuống cấp, hạ tầng phòng cháy chữa cháy còn hạn chế, môi trường kinh doanh chưa đồng bộ, vẫn còn tình trạng mua bán tự phát ngoài khu vực chợ, chưa ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số… Nếu không thay đổi, chợ truyền thống sẽ khó giữ được lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, thay vì bị đào thải, nhiều khu chợ đang lựa chọn một lối đi khác để đổi mới, tồn tại và phát triển.
Chuyển đổi số trong chợ truyền thống không phải là điều gì quá xa vời mà bắt đầu từ những thay đổi rất cụ thể như nhiều tiểu thương hiện nay đã sử dụng điện thoại thông minh để nhận đơn hàng, quảng bá sản phẩm qua Facebook, Zalo, TikTok… Hay thanh toán bằng mã QR; giao hàng tận nơi cho khách hàng quen…
Ở góc độ quản lý, nhiều địa phương đã số hóa danh sách hộ kinh doanh, ứng dụng phần mềm quản lý chợ, công khai các khoản thu phí, tăng cường camera an ninh, nâng cấp hạ tầng vệ sinh môi trường… Những cải cách nhỏ ấy đang làm thay đổi diện mạo chợ truyền thống từng ngày. Đó chính là quá trình hiện thực hóa chủ trương "lấy người dân và hộ kinh doanh làm trung tâm phục vụ", đồng thời tạo môi trường kinh doanh minh bạch, thuận lợi hơn cho kinh tế tư nhân phát triển.
Tại phường An Xuyên, tỉnh Cà Mau, những chuyển động mới đang diễn ra trong hoạt động quản lý và tổ chức chợ. Việc xây dựng phương án sắp xếp, bố trí ngành hàng hợp lý; vận động các hộ kinh doanh vào chợ hoạt động ổn định; từng bước chấn chỉnh tình trạng mua bán lấn chiếm lòng, lề đường đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo đảm mỹ quan đô thị. Song song đó, công tác tuyên truyền về thanh toán không dùng tiền mặt, bảo đảm an toàn thực phẩm, giữ gìn vệ sinh môi trường và phòng cháy chữa cháy được chú trọng hơn trước. Nhiều tiểu thương bắt đầu sử dụng điện thoại thông minh để giới thiệu sản phẩm, trao đổi với khách hàng và nhận thanh toán điện tử.

Các tiểu thương và người dân dần thích nghi với chuyển đổi số trong việc mua bán.